Bạn sẽ nắm được
Câu hỏi của chương: Cần đo gì và đo thế nào?
- Biết bộ chỉ tiêu tối thiểu cần đo và ý nghĩa của từng chỉ tiêu.
- Lấy mẫu đại diện, tránh các lỗi thường gặp.
- Dùng phép thử nhanh để so sánh bùn và polymer.
1. Chỉ tiêu cần đo trước tiên
- TS (tổng chất rắn): nồng độ bùn, dùng tính tải chất rắn (kgDS/giờ).
- VS/TS hoặc VSS/SS (tỷ lệ hữu cơ): bùn hữu cơ cao thường khó tách hơn và hợp polymer cation; bùn vô cơ cao thường dễ tách và có thể mài mòn.
- pH và độ dẫn điện: pH cực đoan ảnh hưởng vật liệu máy; muối cao làm polymer kém hiệu quả.
- Dầu mỡ: gây bít vải lọc và khe lọc.
- Kim loại, chất độc (khi cần): quyết định bánh bùn có phải chất thải nguy hại không.
Định nghĩa các chỉ tiêu: TS, VS, SS, DS.
Hình · Mỗi chỉ tiêu trả lời một câu hỏi thiết kế
Đo trước khi chọn máy: mỗi con số dẫn tới một quyết định cụ thể.
2. Lấy mẫu cho đúng
- Lấy ở đúng điểm sẽ cấp vào máy ép (sau bể chứa, sau cô đặc), không phải ở chỗ tiện lấy.
- Lấy nhiều thời điểm: theo ca, theo mẻ sản xuất, theo mùa. Một mẫu duy nhất dễ dẫn đến chọn sai.
- Thử càng sớm càng tốt: bùn hữu cơ để lâu bị phân hủy, kết quả thử kém hơn thực tế.
- Ghi lại điều kiện: nhiệt độ, thời gian lưu bùn, hóa chất đang dùng ở hệ nước thải.
3. Các phép thử nhanh
- Thử keo tụ (jar test): so sánh loại và liều polymer bằng mắt (kích thước bông, độ trong nước) và bằng số (thời gian thoát nước).
- Thử lắng trong ống đong: cho biết bùn có cần và có dễ cô đặc hay không (xem Tính lắng).
- Thử thoát nước trọng lực trên vải lọc: lượng nước thoát trong một khoảng thời gian cố định sau khi thêm polymer.
- Thử ép nhỏ hoặc thử máy quy mô nhỏ với bùn thật: kết quả đáng tin nhất trước khi chọn thiết bị.
Chi tiết quy trình: Phân tích & thử nghiệm bùn.
4. Khi bùn đổi tính chất
Ngoài nồng độ, nên có số liệu để so sánh về:
- Bùn nói chung: độ nhớt, nhiệt độ, pH, tỷ trọng; mức biến đổi theo thời gian (kết tinh, thối rữa, khả năng keo tụ); tỷ trọng và phân bố cỡ hạt của chất rắn.
- Bùn nhiều hữu cơ: thêm tỷ lệ VSS/SS, đương lượng keo (colloid equivalent) và hàm lượng xơ.
Khi tốc độ tách nước thay đổi, trước hết kiểm tra mặt lọc và thiết bị phụ trợ. Nếu không phải do chúng, so các chỉ tiêu dễ đo (nồng độ, nhiệt độ, pH, tỷ trọng, loại và liều chất keo tụ) với trước đó, đưa dần chỉ tiêu lệch nhiều nhất về trạng thái cũ và kiểm tra lại bằng máy thử.
Nguồn tham khảo: LFPI (2011), Sổ tay máy lọc tách nước dành cho người dùng, Q9.
Tự kiểm tra
- Đã có TS và tỷ lệ hữu cơ của mẫu bùn đại diện chưa, lấy ở mấy thời điểm?
- Bùn có dầu mỡ, muối hay pH bất thường không?
- Đã thử keo tụ với ít nhất 2–3 loại polymer chưa?
Câu hỏi thường gặp
Chỉ tiêu nào quan trọng nhất khi chọn máy ép?
Nồng độ chất rắn (để tính tải kgDS/giờ) và tỷ lệ hữu cơ (để biết bùn dễ hay khó tách, hợp polymer nào). Dầu mỡ và muối là hai yếu tố tiếp theo cần kiểm tra.
Vì sao kết quả thử ở phòng thí nghiệm khác thực tế?
Thường do mẫu không đại diện, để quá lâu trước khi thử, hoặc điều kiện trộn khác xa máy thật. Thử máy quy mô nhỏ tại hiện trường cho kết quả gần thực tế hơn.
Số liệu có dấu * là công bố của nhà sản xuất, không thay thế thử nghiệm với bùn thực tế.